25 czerwca, 2020

Cud nad Wisłą

bitwa1920.gov.pl/pl

Wojsko Polskie w dniach 12-25 sierpnia 1920 roku stoczyło jedną z największych i jednocześnie najważniejszych bitew w swojej historii.

Podpisanie rozejmu 11 listopada 1918 r. i zakończenie I wojny światowej przesądziły o powstaniu niepodległej Polski, ale nie wyznaczyły granic państwa. Walka o nie trwała jeszcze pięć lat – najdłuższą i najtrudniejszą była walka o granicę wschodnią[1].”

Późną jesienią 1918 r., w ślad za wycofującymi się z Białorusi i Ukrainy wojskami niemieckimi, na zachód ruszyła Armia Czerwona. Wiosną 1920 roku doszło do wielkiej koncentracji sił bolszewickich na Froncie Zachodnim. Józef Piłsudski podjął decyzję o dokonaniu ataku wyprzedzającego i rozbiciu sił sowieckich, zanim osiągną one pełną gotowość operacyjną. Marsz polskiej armii na wschód zakończył się wkroczeniem 7 maja do Kijowa. Jednak plan marszałka Piłsudskiego nie powiódł się z przyczyn wojskowych i politycznych. 5 czerwca Konna Armia Siemiona Budionnego zmusiła Polaków do gwałtownego odwrotu z Ukrainy.

Wielka ofensywa sowiecka ruszyła 4 lipca. Armia Czerwona przełamywała kolejne polskie linie obrony: 7 lipca przekroczyła Berezynę, 14 lipca zdobyła Wilno, po przekroczeniu Niemna i Szczary 23 lipca zdobyła Grodno. Po jego zdobyciu, Tuchaczewski wydał rozkaz zajęcia Warszawy do 12 sierpnia. Pod koniec lipca, pokonując w krótkim czasie ponad 400 km, armia bolszewicka dotarła do linii Bugu[2].

Sytuacja militarna państwa polskiego pod koniec czerwca i na początku lipca 1920 r. była katastrofalna. Skończyły się pieniądze na wojskowe dostawy. Problemem był również transport zakupionego sprzętu. Środowiska rewolucyjne w Europie zachodniej uruchomiły kampanię „Ręce precz od Rosji”. Jej skutkiem było wstrzymanie dostaw broni do Polski, spowodowane strajkami dokerów i kolejarzy.

Wydawało się, że stolica jest nie do obrony. Jednak w czasie, kiedy Armia Czerwona zbierała siły do ostatecznej bitwy, Polacy przegrupowali wojska[3].”

Bezpośrednie zagrożenie Państwa zmobilizowało także siły do obrony. W obronę niepodległości państwa Polskiego włączyło się całe społeczeństwo polskie. Tysiące ochotników zasiliło szeregi Wojska Polskiego. Liczebność sił polskich wzrosła z 600 tys. Ludzi (kwiecień) do ponad 900 tys. Licznie przekazywano również ofiary pieniężne na armię. „…poparcie dla władz manifestowały wszystkie ugrupowania polityczne i grupy zawodowe[4].”

Bitwa Warszawska rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który na podstawie ogólnej koncepcji Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego gen. Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. Bronisław Regulski[5].”

Plan bitwy składał się z trzech faz:

  1. walk obronnych na przedmościu warszawskim na przedpolu Radzymina;
  2. bitwy obronnej i manewru zaczepnego 5 Armii gen. W. Sikorskiego nad Wkrą;
  3. uderzenia w dniu 16 sierpnia Grupy Manewrowej znad Wieprza i pościgu.

Całkowitemu przeorganizowaniu zostały poddane siły polskie:

  • dowodzony przez gen. Hallera Front Północny obejmował obszar od granicy Prus Wschodnich do Puław. „Do jego zadań należało związanie walką i osłabienie głównych sił przeciwnika nacierającego na stolicę. Sformowana nad Wkrą armia pod dowództwem gen. Władysława Sikorskiego, miała nie dopuścić do oskrzydlenia sił polskich od północy i przejść do działań zaczepnych[6].”
  • Front Środkowy, dowodzony przez gen. Edwarda Rydza–Śmigłego, przebiegał od Puław do Sokala (wzdłuż Wieprza). Jego zadaniem było główne uderzenie na lewe skrzydło sił wroga, które walczyły pod Warszawą oraz przedarcie się na ich tyły.
  • Front Południowy, dowodzony przez gen. Wacława Iwaszkiewicza, miał za zadanie powstrzymywanie Armii Budionnego, a także obronę Lwowa i pól naftowych Drohobycza.

13 sierpnia bolszewicy uderzyli na przedmieścia Warszawy – przełamali pierwszą linię obrony i zajęli Radzymin. Rozpoczęły się dwudniowe walki o Warszawę, najcięższe boje stoczono pod Radzyminem i Ossowem. Armia gen. Sikorskiego zatrzymała dwukrotnie silniejszego wroga i zaczęła spychać go na wschód. Polska kontrofensywa znad Wieprza ruszyła 16 sierpnia i bezpośrednio zagroziła tyłom armii bolszewickiej. Rozmiary klęski zwiększała szybkość polskiego natarcia – piechota posuwała się 50-60 km na dobę, zajmując węzły komunikacyjne, przeprawy, mosty na tyłach cofającego się przeciwnika[7].”

Uderzenie sił polskich było całkowitym zaskoczeniem dla wroga. „Tuchaczewski nie rozpoznał polskiego zgrupowania koncentrującego się nad Wieprzem i nie uwzględnił w swoich planach operacyjnych możliwości wykonania przez przeciwnika zwrotu zaczepnego. Kiedy 16 sierpnia ruszyło natarcie znad Wieprza sowiecki dowódca nie zorientował się, że nastąpiło kontruderzenie na jego lewe skrzydło – poinformowano go o tym dopiero dzień później[8].” 

Bitwa na przedpolach Warszawy była operacją krótką. Jej efektem było rozbicie wojsk wroga.

Obie walczące strony poniosły dotkliwe straty. Ocenia się, że:

  • po stronie polskiej było: 4,5 tys. poległych, 22 tys. rannych, ok. 10 tys. zaginionych.
  • po stronie rosyjskiej było: 25 tysięcy zabitych i rannych oraz 66 tys. wziętych do niewoli. 45 tysięcy czerwonoarmistów zostało internowanych po przekroczeniu granicy niemieckiej.

Warto podkreślić, że doniosłą rolę w osiągnięciu tego sukcesu odegrało „złamanie” sowieckich szyfrów przez wywiad radiotelegraficzny, zorganizowany przy Oddziale II Sztabu Generalnego WP[9].”

Zwycięstwo w wojnie z Rosją sowiecką miało ogromne znaczenie dla społeczeństwa polskiego. Odparcie bolszewickiego najazdu z 1920 r. było pierwszym od 220 lat sukcesem Polski na arenie międzynarodowej. Była to również pierwsza od 220 lat, wojna, samodzielnie wygrana przez armię polską.

Określana mianem „cudu nad Wisłą” i uznana za 18 przełomową bitwę w historii świata, gloria oręża polskiego nad armią bolszewicką u bram Warszawy z 1920 roku umożliwiła zachowanie niepodległości „młodej” Polsce, zatrzymanie pochodu komunizmu na Europę Zachodnią, oraz przypieczętowała wolność krajów bałtyckich: Litwy, Łotwy i Estonii[10].



Artykuł przygotowany na podstawie:

  1. Czy potrzeba było cudu? Bitwa Warszawska 1920 r., Beata Wolszczak,
    http://muzhp.pl/pl/c/1148/czy-potrzeba-byo-cudu-bitwa-warszawska-1920-r
  2. Bitwa Warszawska 1920 r.,
    https://dzieje.pl/aktualnosci/bitwa-warszawska-1920-r
  3. Bitwa warszawska 1920 roku,
    https://wbh.wp.mil.pl/pl/pages/bitwa-warszawska-1920-roku-2020-06-10-qw53/
  4. “Cud nad Wisłą”, ppłk. Ryszard Najczuk,
    https://www.wojsko-polskie.pl/bitwa-warszawska/

[1] [2] [6] [7] Czy potrzeba było cudu? Bitwa Warszawska 1920 r., Beata Wolszczak, http://muzhp.pl/pl/c/1148/czy-potrzeba-byo-cudu-bitwa-warszawska-1920-r

[3] [4] [5] Bitwa Warszawska 1920 r. https://dzieje.pl/aktualnosci/bitwa-warszawska-1920-r

[8] [9] Bitwa warszawska 1920 roku, https://wbh.wp.mil.pl/pl/pages/bitwa-warszawska-1920-roku-2020-06-10-qw53/